Bar Confederates in Modern Polish Memory and Historiography

 
PIIS013038640001425-5-1
DOI10.31857/S013038640001425-5
Publication type Article
Status Published
Authors
Occupation: Senior Research Fellow
Affiliation: Omsk State University
Address: Russian Federation. Omsk
Journal nameNovaia i noveishaia istoriia
EditionIssue 5
Pages160-170
Abstract

The article is devoted to the identification of trends in the transformation of the image of the Bar Confederation in modern Polish historiography and social memory, beginning in the 90s of the 20th century. The image of the Bar Confederation, formed in social memory, influenced the problems of historical research. But the conclusions of professional historians did not always coincide with the position of the public.

KeywordsBars Confederation, social memory, cultural identity, history of Poland
Received10.10.2018
Publication date10.10.2018
Number of characters32915
Cite  
100 rub.
When subscribing to an article or issue, the user can download PDF, evaluate the publication or contact the author. Need to register.
Размещенный ниже текст является ознакомительной версией и может не соответствовать печатной
1 250 лет назад, 29 февраля 1768 г., в польском городе Бара был организован политический союз шляхты (конфедерация), объединивший противников реформ польского короля Станислава Августа, направленных на ограничение произвола магнатов и укрепление центральной власти, а также недовольных вмешательством Российской империи во внутренние дела Речи Посполитой. Прелюдией конфедерации стал сейм 1767—1768 гг. Под давлением России он значительно расширил права живущих в Речи Посполитой лиц некатолического вероисповедания. В итоге Барская конфедерация оказалась «специфическим движением», соединившим лозунг борьбы за независимость с идеями возвращения к «золотой вольности» и защиты костела [1]. Четырехлетняя борьба конфедератов завершилась их поражением и привела к первому разделу Речи Посполитой в 1772 г. История Барской конфедерации является чрезвычайно важным элементом в польском культурном и историческом дискурсе, поскольку связана с разделами Речи Посполитой конца XVIII в., центральным событием, вокруг осмысления которого протекали процессы нациестроительства в польском обществе [2]. По мнению польского историка Томаша Мерта, Барская конфедерация заслуживает внимания в качестве «одного из наиболее важных, возможно даже переломных моментов в истории национального сознания», это «движение… отражает составляющие польского способа понимания политики и действий в сфере общественной жизни» [3].
2 О Барской конфедерации писали многие известные польские историки, но до сих пор эта тема остается дискуссионной. До завоевания Польшей независимости формируются две историографические концепции осмысления эпохи польских разделов — пессимистическая, возлагавшая ответственность за распад государства на польское общество, и оптимистическая, видевшая в традиционном устройстве польского государства основу его величия [4]. Представители первой оценивали Барскую конфедерацию в основном негативно, видя в ней непосредственную причину первого раздела Речи Посполитой. Лидер краковской историографической школы Юзеф Шуйский считал Барскую конфедерацию последней войной в чисто шляхетском духе за независимость и отказывался видеть в ней колыбель нового польского патриотизма, который интерес целостности и независимости нации ставил выше шляхетских вольностей [5]. Оптимисты подхватили образ барских конфедератов, созданный в романтической польской поэзии, как бесстрашных благородных борцов за свободу Польши, патриотов и мучеников, но полагали, что «старая рыцарская Польша, помнящая Собеского», сохранилась к тому времени только в отдаленных уголках, до которых «европейская порча, освященная примером дворов Людовиков и Августов», еще не дошла [6]. А «патриотизм, если еще в ком отзывался, был любовью не к родине, а к “золотой вольности”, привязанностью к шляхетскому верховенству и старому не-порядку» [7].

Number of purchasers: 0, views: 1370

Readers community rating: votes 0

1. Czubiński A., Topolski J. Historia Polski. Wrocław [etc.], 1989, s. 231.

2. Podrobnee sm.: Vasil'ev A. G. VITA MEMORIAE, SASUS POLONIAE. — Kul'turologicheskij zhurnal, 2012, 3 (9). — URL: http://www.cr-journal.ru/rus/journals/154.html&j_id-11

3. Merta T. Konfederacja barska. Od sarmatyzmu do nowoczesnego patriotyzmu. — Fronda.pl — URL: http://www.fronda.pl/a/konfederacja-barska-od-sarmatyzmu-do-nowoczesnego-patriotyzmu%2C63290.html

4. Podrobnee sm.: Vasil'ev A. G. Memorializatsiya travmy v kul'turnoj pamyati: «Padenie Pol'shi» v pol'skoj istoriografii XIX veka. — Obrazy vremeni i istoricheskie predstavleniya: Rossiya — Vostok — Zapad. M., 2010.

5. Szujski J. Dzieje Polski, t. IV. Kraków, 1894, s. 485.

6. Kraszewski J.I. Polska w czasie trzech rozbiorów 1772—1799: studya do historyi ducha i obyczaju. T. 1. 1772—1787. Warszawa, 1902, s. 71.

7. Ibidem, s. 73.

8. Konfederacja Barska: wybór tekstów / wstępem i objaśnieniami zaopatrzył Władysław Konopczyński. Kraków, 1928, s. XLII—XLIII.

9. Klich-Kluczewska B. Pamięć o konfederacji barskiej w PRL. Próba rekonesansu. — Zeszyty sądeckospiskie, t. 3, 2008, s. 98.

10. Korzeniewski B. Transformacja pamięci — o nieliniowym charakterze przemian w pamięci Polaków. — Sensus Historiae, v. IX, 2012, № 4, s. 14.

11. Tosh D. Stremlenie k istine. Kak ovladet' masterstvom istorika. M., 2000, s. 29—30.

12. Klich-Kluczewska B. Op. cit., s. 97.

13. Tsit. po: Walicki A. Tradycje polskiego patriotyzmu. — Aneks, 1985, № 40, s. 40.

14. Kowalski J. Konfederacya. Krótka wiadomośc o konfedracji barskiej. Warszawa, 2000, s. 3.

15. URL: http://www.omp.org.pl/ksiazka.php?idKsiazki-207

16. Związkowcy protestują pod Lidlem. „Jak za konfederacji barskiej…” — Wprost. — URL: ttps://www. wprost.pl/gospodarka/419475/Zwiazkowcy-protestuja-pod-Lidlem-Jak-za-konfederacji-barskiej.html

17. Forycki M. Tradycje konfederackie. — Polskie miejsca pamięci. Dzieje toposu wolności. Warszawa, 2014, s. 94.

18. Topolski J. Dzieje Polski. 1501—1795. Warszawa, 1993, s. 128—129.

19. Roszak S. Patriotyzm i wychowanie patriotyczne w I Rzeczypospolitej. — Wychowanie patriotyczne. Tradycje i wyzwania współczesności. Warszawa, 2007, s. 15.

20. Roszak S. Zrozumieć przeszłość: podręcznik do historii dla liceum ogólnokształcącego i technikum: zakres rozszerzony. Cz. 2. Dzieje Nowożytne. Warszawa, 2016, s. 362.

21. Merta T. Konfederacja barska — odnowienie polskiego republikanizmu. — Nieodzowność konserwatyzmu: księga pamięci Tomasza Merty. Warszawa, 2011, s. 238—237.

22. Nowak A. Historie politycznych tradycji: Piłsudski, Putin i inni. Kraków, 2007, s. 8.

23. Ibid., s. 48—49.

24. Nowak A. Poligony imperialnej polityki: między Barem, Krymem, Kaukazem i kazachskim stepem. — Arcana, 2008, № 6 (84), s. 89.

25. Ibid., s. 108.

26. 248 rocznica Konfederacji Barskiej. — Kapucyni.pl URL: https://www.kapucyni.pl/info/6933—248-rocznica-konfederacji-barskiej

27. Głowacki J. J. Tolerancyjność i fanatyzm szlachty katolickiej w Rzeczypospolitej u progu Oświecenia. — Acta Universitatis łodziensis. Folia historica, 2014, 92, s. 29—48.

28. Głowacki J. J. Manifestowanie religijności przez konfederatów barskich. — Acta Universitatis łodziensis. Folia historica, 2010, 85, s. 76.

29. Głowacki J. J. Tolerancyjność i fanatyzm…, s. 40.

30. Podrobnee sm.: Krikh A. A., Mulina S. A. Pol'skie konfederaty v Sibiri. — Izvestiya irkutskogo gosudarstvennogo universiteta. Seriya «Politologiya. Religiovedenie», 2012, № 2, s. 13—21.

31. Klich-Kluczewska B. Op. sit., s. 97.

32. Mogiła zbiorowa Konfederatów Barskich. — Rada ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Ogólnopolska komputerowa baza cmentarzy wojennych. — URL: http://groby.radaopwim.gov.pl/ grob/9694

33. Bielsko-Biała — Pomnik Konfederacji Barskiej. — URL: http://www.miejscapamiecinarodowej.pl/index.php/slaskie/143-bielsko-biala-pomnik-konfederacji-barskiej

34. Skrodzki J. W. 240 rocznicę Konfederacji Barskiej. — Niedziela Ogólnopolska, 2008, № 19, s. 42. — URL: http://www.niedziela.pl/artykul/85443/nd/W-240-rocznice-Konfederacji-Barskiej

35. 245 rocznica konfederacji barskiej. — Niezależna. — URL: http://niezalezna.pl/38965-245-rocznica-konfederacji-barskiej

36. Rocznica powstania Konfederacji Barskiej. — URL: http://www.radiomaryja.pl/informacje/rocznica-powstania-konfederacji-barskiej

37. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 czerwca 2017 r. W sprawie ustanowienia roku 2018 Rokiem Konfederacji Barskiej. — URL: http://orka.sejm.gov.pl/proc8.nsf/uchwaly/1513_u.htm

38. Kumór W. Sejm głosuje „ku chwale pożytecznych idiotów”. — Newsweek Polska. — URL: http://www.newsweek.pl/polska/polityka/rok-2018-rokiem-konfederacji-barskiej-sejm-glosuje-ku-chwa-lepozytecznych-idiotow-,artykuly,411394,1.html

39. Zgorzelski R. Złamani i niezłomni. Losy konfederatów barskich po klęsce. — Historia i Polityka, t. VI. Toruń, 2007, s. 28.

40. Głębocki H. Kresy Imperium: szkice i materiały do dziejów polityki Rosji wobec jej pereferii (XVIII—XXI). Kraków, 2006.

41. Jewsiewicki W. Zesłanie konfederatów barskich na Syberię i do Kraju Orenburgskiego. — Niepodległość i Pamięć, 1998, № 5/2 (11); Masiarz W. Dzieje kościoła i polskiej diaspory w Tobolsku na Syberii: 1838—1922. Kraków, 1999; Dąbrowska M. Konfederatów barskich podróż w głąb Rosji (Karol Lubicz Chojecki i Thesby de Belcour). — Wschód — Zachód w dialogu międzykulturowym. Słupsk, 2010; Getka J. Polscy XVIII-wieczni zesłańcy syberyjscy. Strategie (prze)życia na zeslaniu. — Acta Neophililogika, 2014, XVI (I); Kuchin'skij A. Karol' Lyubich-Khoetskij — barskij konfederat v ssylke. — Pol'skie ssyl'nye v Sibiri vo vtoroj polovine XVIII — nachale XX veka v vospriyatii rossijskoj administratsii, pereselentsev i korennykh narodov Sibiri. Omsk, 2015.

42. Chojecki K. Pamięć dzieł polskich: podróż i niepomyślny sukces Polaków / na podstawie pierwodruku z 1789 roku wydali oraz przypisami i komentarzami opatrzyli Antoni Kuczyński i Zbigniew J. Wójcik. Bagno — Warszawa — Wrocław, 1997; Beniowski M. Mémoires et voyages. Paris, 2010; Thesby de Bel- cour F. A. Dziennik francuskiego oficera w służbie konfederacji barskiej i syberyjskiego zesłańca. Warszawa, 2016.

43. V 2016 g. vyshel spektakl' «Benyovskij, korol' Madagaskara», postavlennyj po proizvedeniyu Yu. Slovatskogo molodym pol'skim rezhisserom P. Schvyontkom v teatre IMKA. V postanovke povestvovanie idet ot litsa lemurov, odetykh v odezhdy pol'skoj shlyakhty XVIII v. Oni igrayut inostrantsev, kotorye v samykh neozhidannykh obstoyatel'stvakh konfliktuyut s Pol'shej, polyakami i pol'skost'yu. Benyovskij zhe v vide skeleta v prodolzhenie vsego dejstviya sidit v uglu stseny (Centkowski M. Jądro smiesznosci. — Newsweek plus, 2016, № 14 — URL: http://www.newsweek.pl/plus/kultura/pawel-swiatek-beniowski-krol-madagaskaru-recenzja-spektaklu, artykuly,382697,1, z.html)

44. Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 października 2009 r. — Internetowy System Aktów Prawnych. — URL: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id-WMP20090660865

45. Kułakowska-Zadęcka R. Kazimierz Pułaski — dowódca i simbol konfederacji barskiej. — Zeszyty sądecko-spiskie, 2008, t. 3, s. 27.

46. Jadach M. Gorlice: pomnik Pułaskiego nie stanie w Wysowej. — URL: http://gorlice.naszemiasto.pl/artykul/gorlice-pomnik-pulaskiego-nie-stanie-w-wysowej,487650,art,t,id,tm.html

47. Jadach M. Powiat górlicki: Łemkowie przeciwko Pułaskiemu w Wysowej. — URL: http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/278596,powiat-gorlicki-lemkowie-przeciwko-pulaskiemu-w-wysowej,id,t.html

48. Kruk R. Pomnik Kazimierza Pułaskiego w Krynicy. — Zeszyty sądecko-spiskie, 2008, t. 3, s. 84.

49. Grób konfederaty barskiego w Żarnówce. — Rada ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Ogólnopolska komputerowa baza cmentarzy wojennych. — URL: http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/6858

50. Mogiła konfederatów barskich w Palczy. — Rada ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Ogólnopolska komputerowa baza cmentarzy wojennych. — URL: http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/6822

51. Sadowski P. Pamiątki historii militarnej w południowej Małopolsce jako walory turystyki kulturowej. — Rozwój turystyki kulturowej i przyrodniczej na pograniczu polsko-słowackim. Nowy Targ, 2012, s. 144.

52. Sadowski P. Konfederacja barska w starostwie lanckorońskim. — Zeszyty sądecko-spiskie, 2008, t. 3; Stasiak A. Legenda bitwy lanckorońskiej. — Ibidem; Śliwa M. Obozy konfederackie w Muszynce, Izbach i Wysowej. Historia i próba rekonstrukcji. — Ibidem.

Система Orphus

Loading...
Up